Cerastium arvense of Akkerhoornbloem
Cerastium arvense L., ook wel bekend als akkerhoornbloem of viltige hoornbloem, is een lage, inheemse vaste plant uit de Caryophyllaceae (anjerfamilie). De naam Cerastium is afgeleid van het Griekse 'keras' (hoorn), verwijzend naar de hoornvormige vrucht (Griekse ceras). Akkerhoornbloem komt voor in Nederland en België, maar ook in Europa, Noord-Siberië en Japan, vooral in koele streken. De plant wordt vaak genoemd in de Nederlandse ecologische flora.
Cerastium arvense is een waardevolle vroege bloeier die nectar en stuifmeel levert voor wilde bijen, zandbijen en zweefvliegen. De bloemen worden veel door insecten bezocht, met name vliesvleugeligen en vliegen. De plant vormt hele vlakken en is een belangrijke schakel voor bestuivers in het voorjaar. De lage, dichte groei beschermt de bodem tegen uitdroging en biedt beschutting aan kleine insecten.
De plant vormt kussens van grijsgroene stengels met smalle, lijn-lancetvormige bladen die in bosjes voorkomen. De bladeren en stengels zijn vaak sterk en afstaand behaard. De niet-bloeiende scheuten liggen uitgespreid over de grond. Vanaf het voorjaar verschijnen er grote, zuiver witte bloemen (1,2-2 cm) met vijf iets ingesneden kroonblaadjes met gewimperde randen, in losse schermen van vijf tot vijftien bloemen. De bloei is uitbundig en duurt van april tot juli, soms langer. De bloemen zijn tweeslachtig, hebben vijf stijlen, vijf stempels, tien meeldraden en de bloeistelen staan rechtop.
De vrucht komt na de bloei tevoorschijn als een cilindervormige doosvrucht (kelk stekende vrucht) die aan de top met tien tandjes open gaat (tien tandjes open). De plant kan zich zowel via zaden als via ongeslachtelijke weg voortplanten.
Akkerhoornbloem komt voor op grasland, grazige plaatsen, bouwland namelijk, langs spoorwegen, op zandige en kalkrijke grond, en in matig voedselrijke tot matig voedselarme bodems. De plant groeit goed op droge, zonnige plekken op zwak zure tot vaak kalkrijke grond. Cerastium arvense kan 0,02 tot 0,25 meter hoog worden en wordt vaak als laagblijvende bodembedekker verkocht, geliefd om zijn witte bloemen in tuinen.
Algemene informatie over Cerastium arvense
Cerastium arvense, ofwel Akkerhoornbloem, is een vaste plant uit de anjerfamilie die in Nederland en België veel voorkomt. De plant valt op door zijn grote plakkaten van overwegend donkergroene, smalle bladeren en de kenmerkende opstijgende bloeistengels. Tijdens de bloei verschijnen er talrijke witte bloemen, elk met diep tweelobbige kroonbladen. Deze bloemen zijn tweeslachtig en trekken een breed scala aan insecten aan, waaronder bijen, zweefvliegen en vlinders. De Akkerhoornbloem vormt een doosvrucht die zich opent met tien tandjes, waardoor de zaden gemakkelijk kunnen worden verspreid. De zaden van Cerastium arvense zijn bijzonder levensvatbaar en kiemen snel, vooral wanneer de grond gelijkmatig vochtig blijft. Dankzij deze eigenschappen is de plant in staat om zich vlot te vestigen en uit te breiden op geschikte plekken.
Standplaats Cerastium arvense op kalkrijke grond
Cerastium arvense staat graag in de volle zon. Op een open plek blijft de plant compact en bloeit hij rijk. De soort houdt van een vrij droge, arme bodem en groeit goed op droge, zonnige plekken op zwak zure tot vaak kalkrijke grond. De plant komt voor op zand, grasland, grazige plaatsen, bouwland namelijk, langs spoorwegen en in koele streken. Cerastium arvense heeft een duidelijke grasland betrekking en geeft de voorkeur aan kalkrijke grond, maar kan ook op matig voedselrijke bodems groeien. Het is een soort plant die zich aanpast aan verschillende habitats binnen Nederland. De plant past goed in een natuurlijke, zonnige border. Ook in een rotstuin of langs een pad komt Akkerhoornbloem goed tot zijn recht. Tuingrond die na een regenbui weer makkelijk opdroogt is ideaal. Akkerhoornbloem kan met veel soorten tuingrond overweg. Een lichte, zanderige, niet te voedselrijke grond is heel geschikt. Ook op wat stevigere grond groeit Cerastium arvense goed, zolang de bodem niet lang nat blijft.
Cerastium arvense snoeien en onderhouden zodat de grond gelijkmatig vochtig blijft
Cerastium arvense vraagt weinig onderhoud. U kunt uitgebloeide bloemen wegknippen; dit helpt om de bloei te verlengen. Haal in het vroege voorjaar alle dorre stukjes en lelijke bladeren weg. De plant krijgt dan de mogelijkheid om weer fris uit te lopen. Snoei Akkerhoornbloem weg of verwijder een gedeelte als een pol te ver over een pad groeit. Zo houdt u de Akkerhoornbloem luchtig en op de plek waar u hem wilt hebben.
Ecologie en toepassingen van Cerastium arvense
Akkerhoornbloem speelt een belangrijke rol in de biodiversiteit van graslanden, bermen, spoordijken en langs kanalen. De plant gedijt uitstekend op droge, zonnige locaties met een zwak zure tot kalkrijke bodem. Vooral op kalkhoudende grond en matig voedselarme grond voelt de Akkerhoornbloem zich thuis. Door zijn voorkeur voor voedselarme grond helpt de plant voorkomen dat deze verrijkt wordt door bemesting, wat gunstig is voor het behoud van soortenrijke vegetaties. Akkerhoornbloem is bovendien zeer geschikt voor het stabiliseren van braakliggende grond, waar hij snel grote plakkaten kan vormen. De soortaanduiding ‘arvense’ betekent letterlijk ‘op akkers groeiend’, hoewel de plant tegenwoordig vooral buiten het bouwland voorkomt. De uitbundige bloei met witte bloemen draagt bij aan de aantrekkingskracht op insecten en ondersteunt zo de lokale biodiversiteit. De plant kan zich zowel ongeslachtelijk via één moederplant als via zaden voortplanten. De zaden rijpen aan een overhangend steeltje en blijven meer dan vijf jaar kiemkrachtig, waardoor Akkerhoornbloem zich langdurig kan handhaven op geschikte plekken.
