Symphytum officinale of Gewone smeerwortel
Symphytum officinale is een krachtige, vaste plant uit de ruwbladigenfamilie (Boraginaceae), een inheemse en algemeen voorkomende plant in gematigde streken van Europa. Het is een kensoort voor natte strooiselruigten. Deze soort, in het Nederlands Gewone smeerwortel genoemd, groeit op vrijwel alle grondsoorten mits vochtig en voedselrijk, en is te vinden in uiterwaarden, bermen, dijken, struwelen, moerassige graslanden, slootkanten en langs waterkanten van rivieren en beken. In België en Nederland komt de plant algemeen voor; in Noord-Amerika is ze ingevoerd en verwilderd.
De plant wordt 30-100 cm hoog en heeft ruwbehaarde, vertakte stengels en grote, ruwe bladeren met duidelijke nerven aan de onderzijde. Uit de stevige penwortel, die zwart is aan de buitenkant en wit van binnen, groeien de holle stengels. Van mei tot augustus verschijnen de buisvormige, klokvormige bloemen in hangende trossen, met bloemkleuren variërend van paars, roze tot crème. De bloemen hebben spits toelopende kelkbladen, vergroeide kroonbladen en een vergroeide kroonbuis, bevatten meeldraden en een vier-hokkig vruchtbeginsel. Na de bloei vormt zich een splitvrucht met zaden voorzien van een vlezig aanhangsel.
De bloemen zijn rijk aan nectar en stuifmeel en worden druk bezocht door hommels, bijen, metselbijen, zweefvliegen en vlinders. Gewone smeerwortel heeft een voorkeur voor zonnige tot halfschaduwrijke plekken met vochtige, voedselrijke grond. De plant kan na verloop van tijd meer ruimte innemen en komt daarom het best tot zijn recht in een border of langs een rand van de tuin. Door meerdere planten bij elkaar te zetten ontstaat bovendien een voller geheel en blijven de stengels beter overeind. Moerasspirea is een vergelijkbare plant voor natte plekken in de tuin.
Gewone smeerwortel stond vroeger bekend als belangrijk geneeskruid in klooster- en boerderijtuinen voor heling van botbreuken en gewrichtsontstekingen. Tegenwoordig krijgt de plant vooral een plek als sterke, natuurlijke borderplant of als groenbemester in de moestuin.
Standplaats Symphytum officinale
Gewone smeerwortel voelt zich thuis op plekken in een voedselrijke, vochtige bodem. De voorkeur van Symphytum officinale gaat uit naar zonnige tot licht beschaduwde plekken. Een plaats langs een vijver, sloot of in een lage hoek van de tuin is heel geschikt. Symphytum officinale groeit op vrijwel alle grondsoorten, mits deze vochtig en voedselrijk zijn. Zon tot lichte halfschaduw werkt goed; in de volle zon is wat extra vocht belangrijk. De grond mag voedzaam en watervasthoudend zijn zonder echt drassig te worden. Plant de gewone smeerwortel bij voorkeur in een border of aan de rand van de tuin. Zo krijgt de plant voldoende ruimte om zich te ontwikkelen en blijft de tuin overzichtelijk ingericht.
Symphytum officinale snoeien en onderhouden
In het najaar sterven alle bovengrondse delen van Symphytum officinale af, maar de wortelstok onder de grond blijft leven en verzamelt energie voor het volgende voorjaar. Deze plant is geschikt voor groepsbeplanting om te voorkomen dat hij uit elkaar valt naarmate hij groter wordt. Grote, oude bladeren en stengels in het vroege voorjaar verwijderen; de plant maakt daarna weer snel nieuw blad. Gewone smeerwortel is een groeikrachtige plant die zich na verloop van tijd kan uitbreiden. Komt de plant op een plek waar hij te veel ruimte inneemt, dan kunnen delen eenvoudig met een spade worden afgestoken. Zo houdt u de plant mooi op de gewenste plek. Weggenomen stukken kunnen eventueel op een andere plek worden geplant of op de composthoop worden gelegd.
Veelgestelde vragen over Gewone smeerwortel
Wat is de beste standplaats voor Symphytum officinale?
Gewone smeerwortel groeit het beste op een zonnige tot halfschaduwrijke plek in vochtige, voedselrijke grond. De plant doet het goed langs een vijver, sloot of in een border waar de bodem niet snel uitdroogt. Omdat smeerwortel zich gemakkelijk uitbreidt, is het verstandig om hem voldoende ruimte te geven of de groei indien nodig te begrenzen.
Is Gewone smeerwortel onkruid?
Gewone smeerwortel is geen onkruid, maar kan zich wel sterk uitbreiden. Daardoor wordt Symphytum officinale soms als ongewenst ervaren wanneer hij op de verkeerde plek groeit. Met regelmatig onderhoud en voldoende ruimte blijft smeerwortel goed beheersbaar in de tuin.
Is Gewone smeerwortel giftig?
Gewone smeerwortel is een populaire tuinplant die vooral gewaardeerd wordt vanwege zijn bloemen en aantrekkingskracht op bijen en hommels. De plant is niet bedoeld om te eten. Zoals bij veel tuinplanten is het daarom verstandig om kinderen en huisdieren niet van de bladeren of wortels te laten eten.
